Mál til umsagnar Forsamráð um efnistök grænbókar um fjarskipti og netöryggi mál nr. 105/2026

Byggðarráð Húnaþings vestra fagnar því að innviðaráðuneytið leiti snemma eftir sjónarmiðum hagsmunaaðila og styður heilshugar þá samþættu nálgun sem lögð er til í forsamráðsskjali ráðuneytisins. Ráðið telur afar mikilvægt að fjarskipti og netöryggi séu meðhöndluð sem nátengdir og samofnir málaflokkar, enda er rekstraröryggi og áfallaþol fjarskiptainnviða undirstaða stafræns öryggis og trausts í nútímasamfélagi.

Varðandi kafla 6.2 um stöðu fjarskiptainnviða og næsta áfanga vill byggðarráð leggja ríka áherslu á að þótt opinber tölfræði sýni mikinn árangur í uppbyggingu og útbreiðslu háhraðafjarskiptaneta, gefa þær mælingar oft afbakaða mynd af raunveruleikanum. Mælingar á dreifikerfum og farnetsþekju eru gjarnan framkvæmdar við bestu mögulegu skilyrði á völdum stöðum, en staðan breytist til hins verra þegar komið er út fyrir þau svæði eða þegar notendur eru á ferðinni um dreifbýli, tengivegi og inn til dala. Íbúar og atvinnurekendur á landsbyggðinni búa víða við afar slæma og óáreiðanlega þjónustu, þrátt fyrir að opinberar skýrslur sýni fullnægjandi dekkun. Grænbókin verður að taka á þessu misræmi og tryggja að framtíðarstefna stjórnvalda byggi á raunhæfu og lifandi stöðumati en ekki einungis tæknilegum mælingum sem framkvæmdar eru við kjöraðstæður.

Þá vill byggðarráð gera alvarlegar athugasemdir við þau áform sem lýst er í kafla 6.4 um útfösun eldri fjarskiptakerfa. Það er skýr afstaða ráðsins að útfösun eldri kerfa megi aldrei eiga sér stað fyrr en fullkomlega er tryggt að nýrri kerfi, svo sem ljósleiðari eða 4G og 5G eða nýrri farnet, hafi náð nákvæmlega sömu eða betri landfræðilegri dekkun og áreiðanleika og eldri kerfin buðu upp á. Ekki má fella úr gildi eldri innviði á grundvelli þess að nýrri tækni sé tekin við ef hún nær ekki til allra sömu notenda og áður nutu þjónustunnar. Þetta á sérstaklega við um öryggisþætti, svo sem aðgengi að neyðarsímtölum í gegnum 112 og virkni öryggisbúnaðar og M2M-tækja í dreifbýli.

Í þessu samhengi bendir byggðarráð á rétt neytenda til alþjónustu samkvæmt 1. mgr. 62. gr. fjarskiptalaga nr. 70/2022, þar sem mælt er fyrir um að neytendum skuli tryggður aðgangur á viðráðanlegu verði að nothæfri netaðgangsþjónustu og símaþjónustu á lögheimili eða aðsetri. Þótt alþjónusta sé tæknióháð samkvæmt 2. mgr. 62. gr. sömu laga, má tæknileg útfösun eldri kerfa aldrei leiða til þess að íbúar í dreifðari byggðum standi eftir án raunhæfra samskiptatenginga. Jafnframt verður að virkja eftirlitsskyldu Fjarskiptastofu samkvæmt 3. mgr. 64. gr. sömu laga til að tryggja að fyrirhugaðar breytingar á aðgangsneti skerði ekki rétt landsbyggðarinnar til fullnægjandi fjarskiptaþjónustu. Sérstaklega þarf að líta til ríkra öryggisskyldna sem hvíla á fjarskiptafyrirtækjum samkvæmt XII. kafla fjarskiptalaga nr. 70/2022, sérstaklega 78. gr. laganna, þar sem áfallaþol og samfella mikilvægra innviða eru sett í forgrunn. Útfösun eldri kerfa má því aldrei rýra áfallaþol eða öryggisstig.